तिळगुळ घ्या… आणि शब्दांना गोडवा द्या

 

भारतीय सण-उत्सव हे केवळ परंपरा जपण्यासाठी नसून ते आपल्याला आयुष्य जगण्याची दिशा देतात. मकर संक्रांत हा त्यापैकीच एक अत्यंत अर्थपूर्ण सण आहे. सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो, उत्तरायण सुरू होते आणि निसर्ग नव्या ऊर्जेने भरून येतो. या बदलत्या ऋतूंसोबतच माणसानेही आपली दृष्टी, विचार आणि वाणी सकारात्मक करावी, असा संदेश हा सण देतो. “तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला” ही म्हण त्याचाच सार आहे. मकर संक्रांत येते तेव्हा नुसता सूर्यच उत्तरायणाला वळत नाही; माणसाच्या अंतर्मनालाही एक नवी दिशा मिळते. आकाशात पतंग उडत असतात, जमिनीवर तिळगुळाचा सुगंध दरवळत असतो आणि वाऱ्यात एक अदृश्य पण हळवा प्रश्न घोंगावत असतो — आपण खरंच गोड बोलतो का?

मकर संक्रांत हा केवळ एक सण नाही, तर तो जीवनाकडे पाहण्याची एक सकारात्मक दृष्टी देणारा दिवस आहे. सूर्य उत्तरायणाला लागतो, दिवस मोठे होऊ लागतात आणि अंधारावर प्रकाशाचा विजय होतो. पण या सणाचा सर्वात गोड संदेश आहे — “तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला.” ही म्हण फक्त औपचारिक शुभेच्छा नसून आयुष्य जगण्याचं एक तत्वज्ञान आहे. आयुष्यात माणूस अनेक अनुभवांतून जातो. सुख-दुःख, यश-अपयश, नाती-तणाव हे सगळं प्रत्येकाच्या वाट्याला येतंच. अशा वेळी माणसाचं मन आधीच थकलेलं असतं. त्या थकलेल्या मनावर एक गोड शब्द जादूसारखा काम करू शकतो. आपल्या शब्दांत अपार ताकद असते. एखादा कठोर शब्द आयुष्यभराची जखम देऊ शकतो, तर प्रेमाने बोललेला एक शब्द संकटातही आधार बनतो. रागात बोललेला शब्द आयुष्यभर बोचत राहतो, तर प्रेमाने उच्चारलेला शब्द मनात घर करून राहतो. माणसं कधीकधी दूर जातात, प्रसंग बदलतात, पण शब्दांची आठवण कायम राहते.

“तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला” ही म्हण ऐकायला साधी वाटते, पण तिचा अर्थ अतिशय खोल आहे. तिळगुळ हे केवळ खाद्यपदार्थ नाहीत; ते जीवनाचे प्रतीक आहेत. तिळ कडू असतो, जसा आयुष्यातील संघर्ष, अपयश, दुःख आणि वेदना. गुळ गोड असतो, जसा प्रेम, आपुलकी, समजूतदारपणा आणि माणुसकी. आयुष्य कडूपणाविना नसते, पण त्या कडूपणाला गोडव्यात गुंफण्याचं सामर्थ्य आपल्या वाणीत असतं. ही केवळ सणाची औपचारिकता नाही; हा जीवनाचा मौन उपदेश आहे. कारण शब्द हे नुसते उच्चार नसतात; ते अनुभूती असतात, स्मृती असतात, कधी कधी तर आयुष्यभर सोबत राहणाऱ्या सावल्याही असतात. तिळ कडू असतो. तो दाताखाली आला की चेहरा आपोआप वाकडा होतो. आयुष्यही तसंच असतं. कडवट अनुभव, अपमान, अपयश, अपेक्षाभंग—हे सगळं माणसाला नकोसं असतं, पण टाळता येत नाही. गुळ मात्र गोड असतो. तो कडूपणावर एक हळवी चादर पसरतो. शब्दांतील गोडवा हाच तो गुळ आहे, जो आयुष्याच्या कडवट क्षणांना सहनशील बनवतो.

माणूस जखमी होतो तो बहुतेक वेळा परिस्थितीमुळे नाही, तर शब्दांमुळे. रागाच्या भरात बोललेला एक वाक्यांश, उपेक्षेने फेकलेला एक शब्द, किंवा मौनातून उमटलेली थंड प्रतिक्रिया — हे सगळं खोलवर जखम करते. जखमा भरतात, पण शब्दांचे ओरखडे मनावर राहतात. काही शब्द तर असे असतात की ते माणसाच्या आत कुठेतरी कायमचं घर करून बसतात. आज संवादाचे मार्ग वाढले आहेत, पण संवादातली संवेदना हरवत चालली आहे. आपण पटकन बोलतो, पटकन प्रतिक्रिया देतो, पण समोरच्या मनाचा ठाव घेण्याइतके थांबत नाही. प्रत्येक माणूस आतून काहीतरी लपवत जगत असतो — एखादी भीती, एखादा अपमान, एखादी न सांगता आलेली वेदना. अशा वेळी आपला एक साधा, प्रेमळ शब्द कोणाच्या तरी मनात उजेडाचा दिवा लावू शकतो.

गोड बोलणं म्हणजे नेहमीच हसतमुख राहणं नव्हे. ते खोटं सौजन्यही नाही. गोड बोलणं म्हणजे शब्दांमागे माणुसकी ठेवणं. कठोर सत्यही सांगताना आवाजात कणव असणं. मतभेद व्यक्त करतानाही नात्याची वीण न तुटू देणं. ही कला सहज जमत नाही; ती संयमातून, आत्मभानातून आणि दुसऱ्याच्या वेदनेला समजून घेण्याच्या प्रयत्नातून जन्माला येते. मकर संक्रांत आपल्याला सांगते—सूर्य जसा उत्तरायणाला वळतो, तशीच आपली वाणीही सकारात्मक दिशेला वळू दे. कारण जग बदलायला वेळ लागतो, पण शब्द बदलायला क्षण पुरतो. आणि तो क्षण अनेक आयुष्यांच्या वळणावर निर्णायक ठरू शकतो.

तिळगुळ सणापुरता असतो, पतंग संध्याकाळपर्यंतच आकाशात असतात; पण त्या दिवशी दिलेला गोड शब्द, त्या क्षणी दाखवलेली समज, कुणाच्या तरी आयुष्याला दिशा देऊन जाते. म्हणूनच गोड बोलणं ही केवळ सामाजिक गरज नाही, तर एक मानवी जबाबदारी आहे. या मकर संक्रांतीला आपण तिळगुळ हातात देताना मनातही गोडवा भरूया. शब्दांना धार देण्याऐवजी त्यांना गोडवा देऊया. कारण कधी कधी एका गोड शब्दाने जे साध्य होतं, ते हजार स्पष्टीकरणांनीही होत नाही.

🌞 मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा!