उच्चशिक्षितांची गुन्हेगारी....

 

आजच्या काळात उच्चशिक्षित व्यक्ती दहशतवादाकडे, संघटित गुन्हेगारीकडे किंवा इतर वाईट प्रवृत्तीकडे वळत असल्याचे जे चित्र दिसते, ते समाजासाठी अत्यंत गंभीर आणि चिंताजनक आहे. आजच्या सामाजिक वास्तवाकडे पाहिले असता उच्चशिक्षित लोकांचा दहशतवादाकडे किंवा वाईट प्रवृत्तींकडे होणारा कल ही केवळ वैयक्तिक अपयशाची बाब नसून, ती संपूर्ण व्यवस्थेच्या अपुऱ्या नियोजनाची आणि संवेदनशीलतेच्या अभावाची परिणती आहे, हे अधिक ठळकपणे जाणवते. शिक्षण म्हणजे विवेक, संवेदनशीलता आणि जबाबदारी वाढवणारे साधन मानले जाते, शिक्षणाने व्यक्तीला विचार करण्याची ताकद दिली जाते; मात्र जेव्हा हीच शिक्षणातून आलेली बौद्धिक क्षमता विध्वंसक मार्गाने वापरली जाते, तेव्हा त्याचे परिणाम अधिक भयावह ठरतात.

आज अनेक उच्चशिक्षित तरुण वर्षानुवर्षे स्पर्धा परीक्षा देत राहतात, कंत्राटी नोकऱ्यांवर अस्थिर जीवन जगतात किंवा त्यांना आपल्या क्षमतेपेक्षा खूपच कमी दर्जाचे काम स्वीकारण्यास भाग पाडले जाते . या प्रक्रियेत आत्मसन्मानाला तडे जातात आणि “आपण इतके शिकूनही उपेक्षित आहोत” ही भावना त्यांच्या मनात खोलवर रुजते. योग्य शिक्षण घेतलेला, कौशल्यसंपन्न तरुण जेव्हा रोजगाराच्या संधींच्या अभावामुळे निराश होतो, तेव्हा त्याच्या मनात असंतोष, अन्यायाची भावना आणि व्यवस्थेविषयी तिरस्कार निर्माण होतो. हीच पोकळी काही वेळा दहशतवादी संघटना, कट्टर विचारसरणी किंवा गुन्हेगारी टोळ्या अत्यंत योजनाबद्ध पद्धतीने भरून काढतात.

केवळ बेरोजगारीच नव्हे तर मूल्यशिक्षणाचा अभाव हाही एक महत्त्वाचा घटक ठरत आहे. शिक्षण व्यवस्था मोठ्या प्रमाणावर गुण, पदव्या आणि स्पर्धेवर केंद्रित झाली असली तरी मानवी मूल्ये, सामाजिक बांधिलकी, सहअस्तित्व आणि संवेदनशीलता यांचे संस्कार मागे पडताना दिसतात. परिणामी काही उच्चशिक्षित लोक कायदा, नैतिकता आणि सामाजिक जबाबदारी यांना अडथळे समजून, आपल्या बुद्धिमत्तेचा वापर जलद पैसा, सत्ता किंवा प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी करतात. आर्थिक गुन्हे, सायबर हल्ले, बनावट बातम्यांचा प्रसार किंवा समाजात तेढ निर्माण करणारे बौद्धिक कट यामध्ये अशा लोकांची भूमिका वाढताना दिसते. विशेष म्हणजे, हे गुन्हे दिसायला रक्तरंजित नसले तरी दीर्घकालीन नुकसान करणारे असतात आणि संपूर्ण समाजाच्या विश्वासव्यवस्थेलाच सुरुंग लावतात.

इतिहासात आणि वर्तमानातही अनेक उदाहरणे आढळतात की इंजिनिअर, डॉक्टर, आयटी व्यावसायिक किंवा संशोधक स्तरावरील व्यक्ती चुकीच्या विचारसरणीच्या प्रभावाखाली जाऊन समाजविरोधी कृत्यांमध्ये सहभागी झाल्या. अशा लोकांकडे केवळ हिंसेची क्षमता नसते, तर तंत्रज्ञानाचा वापर, आर्थिक नियोजन, गुप्त संवाद व्यवस्था आणि मनोवैज्ञानिक प्रभाव टाकण्याची कौशल्येही असतात, त्यामुळे त्यांचा धोका सर्वसामान्य गुन्हेगारांपेक्षा कितीतरी पटीने वाढतो. उदाहरणार्थ, सायबर गुन्हेगारीत किंवा आर्थिक फसवणुकीत सहभागी असलेले अनेक उच्चशिक्षित लोक अत्यंत सफाईदार पद्धतीने कायद्याच्या चौकटीला चुकवतात आणि सामान्य माणसाला लुटतात. तसेच काही दहशतवादी हल्ल्यांमागे असलेले मास्टरमाइंड हे थेट रणांगणात न उतरता, शिक्षणातून मिळालेल्या बौद्धिक सामर्थ्याचा वापर करून संपूर्ण यंत्रणा नियंत्रित करतात.

त्यामुळे समस्या केवळ बेरोजगारीपुरती मर्यादित राहत नाही, तर शिक्षण, मूल्यसंस्कार, रोजगार धोरणे आणि सामाजिक न्याय या सर्वांचा परस्पर संबंध स्पष्टपणे समोर येतो. उच्चशिक्षित तरुणांना केवळ पदवी देणे पुरेसे नसून, त्यांच्या कौशल्यांना योग्य दिशा, सन्मानजनक रोजगाराच्या संधी आणि समाजाशी सकारात्मक नाते जोडणारी व्यवस्था निर्माण करणे अत्यावश्यक आहे. अन्यथा बुद्धीचा उपयोग सृजनासाठी न होता विध्वंसासाठी होण्याचा धोका वाढतच राहील, आणि हीच खरी धोक्याची घंटा समाजाने वेळेत ओळखण्याची गरज आहे.

या समस्येवर उपाय शोधताना केवळ सुरक्षा यंत्रणा बळकट करणे पुरेसे ठरत नाही, तर शिक्षण आणि रोजगार यांच्यामधील दरी भरून काढणे, तरुणांच्या मानसिक आरोग्याकडे गांभीर्याने पाहणे आणि त्यांना समाजनिर्मितीच्या प्रक्रियेत सहभागी करून घेणे तितकेच आवश्यक आहे. उच्चशिक्षित बुद्धिमत्ता ही समाजाची सर्वात मोठी संपत्ती आहे; तीच संपत्ती जर दुर्लक्षित राहिली, तर ती धोकादायक शस्त्रात रूपांतरित होऊ शकते. म्हणूनच योग्य संधी, योग्य मार्गदर्शन आणि योग्य मूल्यांची सांगड घालूनच या धोक्याच्या घंटेला वेळेत उत्तर देता येईल, अन्यथा बुद्धी आणि बेरोजगारी यांचा स्फोट समाजासाठी विनाशकारी ठरण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

तिळगुळ घ्या… आणि शब्दांना गोडवा द्या

 

भारतीय सण-उत्सव हे केवळ परंपरा जपण्यासाठी नसून ते आपल्याला आयुष्य जगण्याची दिशा देतात. मकर संक्रांत हा त्यापैकीच एक अत्यंत अर्थपूर्ण सण आहे. सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो, उत्तरायण सुरू होते आणि निसर्ग नव्या ऊर्जेने भरून येतो. या बदलत्या ऋतूंसोबतच माणसानेही आपली दृष्टी, विचार आणि वाणी सकारात्मक करावी, असा संदेश हा सण देतो. “तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला” ही म्हण त्याचाच सार आहे. मकर संक्रांत येते तेव्हा नुसता सूर्यच उत्तरायणाला वळत नाही; माणसाच्या अंतर्मनालाही एक नवी दिशा मिळते. आकाशात पतंग उडत असतात, जमिनीवर तिळगुळाचा सुगंध दरवळत असतो आणि वाऱ्यात एक अदृश्य पण हळवा प्रश्न घोंगावत असतो — आपण खरंच गोड बोलतो का?

मकर संक्रांत हा केवळ एक सण नाही, तर तो जीवनाकडे पाहण्याची एक सकारात्मक दृष्टी देणारा दिवस आहे. सूर्य उत्तरायणाला लागतो, दिवस मोठे होऊ लागतात आणि अंधारावर प्रकाशाचा विजय होतो. पण या सणाचा सर्वात गोड संदेश आहे — “तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला.” ही म्हण फक्त औपचारिक शुभेच्छा नसून आयुष्य जगण्याचं एक तत्वज्ञान आहे. आयुष्यात माणूस अनेक अनुभवांतून जातो. सुख-दुःख, यश-अपयश, नाती-तणाव हे सगळं प्रत्येकाच्या वाट्याला येतंच. अशा वेळी माणसाचं मन आधीच थकलेलं असतं. त्या थकलेल्या मनावर एक गोड शब्द जादूसारखा काम करू शकतो. आपल्या शब्दांत अपार ताकद असते. एखादा कठोर शब्द आयुष्यभराची जखम देऊ शकतो, तर प्रेमाने बोललेला एक शब्द संकटातही आधार बनतो. रागात बोललेला शब्द आयुष्यभर बोचत राहतो, तर प्रेमाने उच्चारलेला शब्द मनात घर करून राहतो. माणसं कधीकधी दूर जातात, प्रसंग बदलतात, पण शब्दांची आठवण कायम राहते.

“तिळगुळ घ्या, गोड गोड बोला” ही म्हण ऐकायला साधी वाटते, पण तिचा अर्थ अतिशय खोल आहे. तिळगुळ हे केवळ खाद्यपदार्थ नाहीत; ते जीवनाचे प्रतीक आहेत. तिळ कडू असतो, जसा आयुष्यातील संघर्ष, अपयश, दुःख आणि वेदना. गुळ गोड असतो, जसा प्रेम, आपुलकी, समजूतदारपणा आणि माणुसकी. आयुष्य कडूपणाविना नसते, पण त्या कडूपणाला गोडव्यात गुंफण्याचं सामर्थ्य आपल्या वाणीत असतं. ही केवळ सणाची औपचारिकता नाही; हा जीवनाचा मौन उपदेश आहे. कारण शब्द हे नुसते उच्चार नसतात; ते अनुभूती असतात, स्मृती असतात, कधी कधी तर आयुष्यभर सोबत राहणाऱ्या सावल्याही असतात. तिळ कडू असतो. तो दाताखाली आला की चेहरा आपोआप वाकडा होतो. आयुष्यही तसंच असतं. कडवट अनुभव, अपमान, अपयश, अपेक्षाभंग—हे सगळं माणसाला नकोसं असतं, पण टाळता येत नाही. गुळ मात्र गोड असतो. तो कडूपणावर एक हळवी चादर पसरतो. शब्दांतील गोडवा हाच तो गुळ आहे, जो आयुष्याच्या कडवट क्षणांना सहनशील बनवतो.

माणूस जखमी होतो तो बहुतेक वेळा परिस्थितीमुळे नाही, तर शब्दांमुळे. रागाच्या भरात बोललेला एक वाक्यांश, उपेक्षेने फेकलेला एक शब्द, किंवा मौनातून उमटलेली थंड प्रतिक्रिया — हे सगळं खोलवर जखम करते. जखमा भरतात, पण शब्दांचे ओरखडे मनावर राहतात. काही शब्द तर असे असतात की ते माणसाच्या आत कुठेतरी कायमचं घर करून बसतात. आज संवादाचे मार्ग वाढले आहेत, पण संवादातली संवेदना हरवत चालली आहे. आपण पटकन बोलतो, पटकन प्रतिक्रिया देतो, पण समोरच्या मनाचा ठाव घेण्याइतके थांबत नाही. प्रत्येक माणूस आतून काहीतरी लपवत जगत असतो — एखादी भीती, एखादा अपमान, एखादी न सांगता आलेली वेदना. अशा वेळी आपला एक साधा, प्रेमळ शब्द कोणाच्या तरी मनात उजेडाचा दिवा लावू शकतो.

गोड बोलणं म्हणजे नेहमीच हसतमुख राहणं नव्हे. ते खोटं सौजन्यही नाही. गोड बोलणं म्हणजे शब्दांमागे माणुसकी ठेवणं. कठोर सत्यही सांगताना आवाजात कणव असणं. मतभेद व्यक्त करतानाही नात्याची वीण न तुटू देणं. ही कला सहज जमत नाही; ती संयमातून, आत्मभानातून आणि दुसऱ्याच्या वेदनेला समजून घेण्याच्या प्रयत्नातून जन्माला येते. मकर संक्रांत आपल्याला सांगते—सूर्य जसा उत्तरायणाला वळतो, तशीच आपली वाणीही सकारात्मक दिशेला वळू दे. कारण जग बदलायला वेळ लागतो, पण शब्द बदलायला क्षण पुरतो. आणि तो क्षण अनेक आयुष्यांच्या वळणावर निर्णायक ठरू शकतो.

तिळगुळ सणापुरता असतो, पतंग संध्याकाळपर्यंतच आकाशात असतात; पण त्या दिवशी दिलेला गोड शब्द, त्या क्षणी दाखवलेली समज, कुणाच्या तरी आयुष्याला दिशा देऊन जाते. म्हणूनच गोड बोलणं ही केवळ सामाजिक गरज नाही, तर एक मानवी जबाबदारी आहे. या मकर संक्रांतीला आपण तिळगुळ हातात देताना मनातही गोडवा भरूया. शब्दांना धार देण्याऐवजी त्यांना गोडवा देऊया. कारण कधी कधी एका गोड शब्दाने जे साध्य होतं, ते हजार स्पष्टीकरणांनीही होत नाही.

🌞 मकर संक्रांतीच्या हार्दिक शुभेच्छा!